Jeszcze kilkanaście lat temu niewiele mówiło się o osteoporozie. Dziś jest to problem społeczny i współczesna medycyny stoi przed dużym wyzwaniem. Na rynku dostępne są leki przeciw osteoporozie ale ich działanie nie zawsze jest wystarczająco skuteczne. Musimy również zwracać uwagę na efekty uboczne niektórych leków. Leczenie jest zwykle długofalowe co jest warunkiem jego skuteczności. Leki powinny być dobrze przyswajalne i bezpieczne. Generalnie możemy podzielić istniejące na rynku preparaty na te, które powstrzymują procesy kościogubne oraz takie, które stymulują tworzenie i uwapnianie kości.
Leki hamujące niszczenie tkanki kostnej to głównie:
- Estrogeny
- Kalcytonina
- Bisfosfoniany
Leki stymulujące procesy kościtwórcze to:
- Preparaty wapnia i witaminy D
- Związki fluoru
- Parathormon
Estrogeny to żeńskie hormony produkowane przez jajniki. Mają one bardzo korzystny wpływ na kości ponieważ hamują działalnie komórek kościoniszczących. Wraz z nadejściem okresu menopauzy, działalność jajników zanika i procesy kościogubne ulegają przyspieszeniu, zwiększając ryzyko osteoporozy. W takich przypadkach często stosuje się hormonalną terapię zastępczą polegającą na przyjmowaniu estrogenów w postaci tabletek bądź plastrów. Ochrona kości to nie jedyny plusy terapii hormonalnej. Estrogeny wpływają korzystnie na wiele procesów zachodzących w oragnizmie kobiety, opóźniają starzenie utrzymując jędrność skóry, poprawiają pamięć, samopoczucie, łagodzą niekorzystne zjawiska towarzyszące osteoporozie jak np. zaburzenia snu czy wahania emocjonalne. Dłuższe stosowanie estrogenów, powyżej 5 lat, nie jest zalecane gdyż może źle wpływać na wątrobę, ponadto może zwiększać ryzyko zachorowań na raka macicy oraz raka sutka. Należy dodać, że niektóre pacjentki nie powinny w ogóle stosować terapii hormonalnej jeżeli cierpią na np. niewydolność wątroby, nowotwór narządu rodnego lub sutka, nadciśnienie tętnicze, wrzody.
Kalcytonina to hormon, który reguluje metabolizm wapnia zmniejszając jego stężenie we krwi oraz hamując proces odwapniania kości. Ponadto wykazuje działanie przeciwbólowe. Udowodniono skuteczność kalcytoniny w procesie wzmacniania i ochrony kręgosłupa, zmniejsza ona znacznie ryzyko złamań trzonów kręgów. Jest to lek bezpieczny i dobrze się wchłania.
Bisfosfoniany to główna grupa leków stosowanych w leczeniu osteoporozy. Mogą być stosowane zarówno u kobiet jak i u mężczyzn, w fazie zaawansowanej choroby oraz jako profilaktyka u osób w wysokim ryzykiem złamań. Bisfosfoniany zmniejszają ryzyko złamań skutecznie hamując proces ubytku masy kostnej. Ich działanie polega na osadzaniu się cząsteczek leku w kościach. Powoduje to zahamowanie precesu kościogubnego w obszarze kości związanym z cząsteczką bisfosfonianu. Na rynku dostępne sa następujace preparaty; etidronian, alendronian i risedronian. Minusem bisfosfonianów jest utrudnianie tworzenia nowej tkanki kostnej, wiążąc się raz z komórkami kości blokują jej działania zarówno kościgubne jak i kościotwórcze. Ponadto bisfosfoniany mają właściwości podrażniające błonę śluzową i mogą wywoływać uczucie zgagi, nie są wskazane dla osób z chorobą wrzodową żołądka. Wyjątkiem jest risedronian, lek nowej generacji.
Preparaty wapnia i witaminy D są nieodłącznym elementem zarówno profilaktyki jak i leczenia osteoporozy. Bez względu na inne przyjmowane leki należy utrzymywać odpowiednią podaż wapnia i witaminy D. Wapń buduje kości i to jego braki powodują chorobę a witamina D jest niezbędna w procesie przetwarzania i przyswajania wapnia.
Fluorki były od dawna stosowane w leczeniu osteoporozy ponieważ miały zwiększać liczbę komórek kościotwórczych. Jednak okazuje się, że przewlekłe stosowanie fluoru zwiększa ryzyko złamań kości a komórki odpowiedzialne za tworzenie tkanki kostnej stają sie mniej aktywne. Ponadto fluor wykazuje cechy podobne do bisfosfonianów osiadając w kościach, ciężko go usunąć i powoduje zwiększoną podatnośc na złamania.
Parathormon jest produkowany w gruczołach przytarczycznych, jego użyteczność w leczeniu osteoporozy jest nadal badana. W dużych ilościach może silnie wpływać na odwapnienie kości. Jednak wykazuje korzystne działanie w leczeniu młodych kobiet po operacjach ginekologicznych.
Jednak musimy pamiętać, że leki to nie wszystko. Musimy dbać o nasze kości poprzez odpowiedni tryb życia, bogatą w minerały dietę, stosowanie preparatów mineralnych i witaminowych bogatych w wapń i witaminę D, eliminację czynników ryzyka. Należy pamiętać, że proces osteoporozy ulega gwałtownemu przyspieszeniu po pierwszym złamaniu.