Osteoporoza jest w dzisiejszych czasach olbrzymim problemem społecznym a brak objawów choroby w jej początkowym etapie uniemożliwia szybką reakcję, dzięki której można zminimalizować lub wyeliminowac ryzyko złamań. Ubytek masy kostnej jest procesem ciągłym ale powolnym i cichym. Tak jak w przypadku każdego schorzenia wczesne wykrycie jest niezwykle istotne w dalszym leczeniu. Oczywiście istnieją medyczne metody rozpoznawania zmian zachodzących w naszych kościach. Należą do nich:
- Densytometria
- Badania rentgenowskie
- Ultrasonografia
- Ilościowa tomografia komputerowa
Densytometria jest obecnie najlepszą znaną metodą rozpoznawania osteoporozy w jej wczesnym stadium. Przede wszystkim jest metodą dokładną, pozwalającą na dostrzeżenie nawet kilkuprocentowych zmian w ilości tkanki kostnej. Metoda ta wykorzystuje lampy rentgenowskie jednak ilość promieniowania jest nieporównanie niższa od tej pochłanianej w trakcie klasycznego badania rentgenowskiego. Lampa rentgenowska w densytometrze emituje wiązki fotonów które są pochłaniane przez naszą tkankę, zarówno mięśniową jak i kostną. Stopień pochłaniania fotonów rośnie wraz z gęstością tkanki. Metoda ta pozwala na pomiar gęstości tkanki kostnej. Aby wyeliminowac w badaniu element tkanki mięśniowej stosuje się technikę DEXA (Dual Energy X-ray Absorpciometry – absorpcjometria podwójnej energii promieniowania rentgenowskiego), polegającą na wykorzystaniu dwóch wiązek promieniowania o różnych energiach, co pozwala na odróżnienie od siebie tkanek kostnej i mięśniowej. Badanie densytometrem trwa kilka minut i jest bezbolesne. Poniższe zdjęcie przedstawia przykładowy densytometr jednak mogą one być również mniejszymi, przenośnymi urządzeniami.
Wynik badania przedstawiany jest jako BMD (Bone Mineral Density – mineralna gęstość kości) co oznacza ilość gramów wapnia na 1 cm2 prześwietlanej powierzchni. Po przeprowadzeniu badania otrzymujemy wydruk komputerowy. Wynik podawany jest w postaci odchyleń standardowych od średniej. Najważniejszymi parametrami są wskaźniki Z i T. Wskaźnik Z określa odchylenia gęstości kości osoby badanej od przeciętnego wyniku osoby zdrowej, tej samej płci, rasy i wieku. Wskaźnik T określa ile odchyleń standardowych dzieli nas od wyniku szczytowej masy kostnej jaką badany mógł osiągnąć w młodości. T nie bierze pod uwagę wieku, jest porównaniem do wielkości idealnej, dlatego pozwala dokładnie okreslić ryzyko złamań. Wyniki są poddawane ocenie zgodnie z następującymi normami proponowanymi przez Światową Organizację Zdrowia (WHO – World Health Organisation):
- BMD w granicach jednego odchylenia standardowego od wartości średniej dla młodych osób (T poniżej 1) – norma
- BMD pomiędzy 1 a 2,5 odchylenia standardowego (T między 1 a 2,5) – osteopenia czylio stan pomiędzy normą a oseoporozą.
- BMD powyżej 2,5 (T powyżej 2,5) oznacza osteoporozę czyli stan charakteryzujący się wysokim ryzykiem złamań. Z osteoporozą zaawansowaną mamy doczynienia w przypadku gdy oprócz takiego wyniku, nastąpiło już jedno lub kilka złamań osteoporotycznych.
Zdjęcie przedstawia przykładowy wydruk otrzymywany z komputera po wykonaniu badania densytometrem.
Badania rentgenowskie są jednym z pierwszych badań zalecanych osobom z dolegliwościami kostnymi. Polegają one na prześwietlaniu a promienie rentgenowskie są wyłapywanie przez wapń obecny w kościach. Nie jest to jednak badanie dokładne i pozwala na zobrazowanie zmian jakie zaszły w tkance kostnej dopiero na etapie osteoporozy zaawansowanej, gdy ubytek tkanki kostnej wynosi około 30%. Dlatego ta metoda nie umożliwia wykrycia choroby we wczesnym stadium. W fazie zaawansowanej choroby, gdy dochodzi do złamań, badania rentgenowskie są wykorzystywane przy identyfikacji złamań i w tym zakresie są najlepszą dostępną metodą.
Ultrasonografia jest metodą częściej stosowaną do badań tkanek miękkich (jak serce, narządy jamy brzusznej). W badaniu osteoporozy pozwala jedynie na identyfikację chorych o wysokim ryzyku złamań.
Ilościowa tomografia komputerowa pozwala na zbadanie określonego odcinka np. kręgosłupa lędźwiowego pod kontem zawartości wapnia w tkance kostnej. Wynik przedstawiany jest gramach na centymetr sześcienny i jest bardziej dokładny niż wynik densytometryczny. Jednak ta metoda ma wiele wad, jest droga i mało dostępna a ponadto wiąże się z wysoką dawką promieniowania.
Podsumowaując najlepszym badaniem jest densytometria. Niezwykle ważne jest aby zdawać sobie sprawę z zagrożenia i móc mu wcześnie zapobiegać. Badania profilaktyczne są wskazane szczególnie w grupach obarczonych ryzykiem zachorowań. Dotyczy to przede wszystkim:
- Osób, u których doszło do złamań przy niewielkiej sile urazu
- Osób przyjmujących leki, które wpływają na odwapnienie kości
- Kobiet, które przeszły menopauzę przed 45-tym rokiem życia, lub które w wyniku operacji utraciły możliwość produkcji estrogenów
- Anorektyków
- Osób zdrowych, w tym kobiet w okresie menopauzy oraz mężczyzn po 65-tym roku życia.
Badania densytometryczne można powtarzać co 2-3 lata w przypadku wyników w normie, w przypadku podjęcia leczenia należy ponownie poddać się badaniu po okresie około jednego roku.